Ücret Baskısı Geliyor: Şeffaflık Türkiye'nin Fon Sektörünü Nasıl Yeniden Şekillendiriyor

Küresel varlık yönetimi sektörü son on yılı bir ücret savaşının içinde geçirdi. Amerika Birleşik Devletleri'nde ortalama hisse senedi fonu gider oranı yüzde 0,42'ye geriledi. Avrupa'da bu oran yaklaşık yüzde 0,80 düzeyinde seyrediyor. Fonkuşu'nun Ocak 2026 itibarıyla TEFAS'ta işlem gören her hisse senedi ve değişken fonu kapsayan analizine göre Türkiye'de ortalama yıllık yönetim ücreti yüzde 1,87 ve dağılım sağa çarpık: kırk bir fon yüzde 2,5'in üzerinde, on iki fon yüzde 3,0'ın üzerinde yönetim ücreti alıyor; bulduğumuz en yüksek oran ise 340 milyon TL büyüklüğündeki küçük ölçekli bir hisse senedi fonunda yüzde 3,65 olarak gerçekleşiyor. Basit bir BIST100 takip fonuyla kıyaslandığında, bu yüksek ücretli 41 fonun 34'ü (yüzde 83) üç yılda endeksin gerisinde kalıyor; bu oran beş yıla uzatıldığında yüzde 89'a yükseliyor. Bu gruptaki medyan fonu beş yıl boyunca tutan bir yatırımcının kümülatif ücret maliyeti yaklaşık 16,2 yüzde puan getiri kaybına denk geliyor. Bu rakamlar oldukça düşündürücü; ne var ki hikâyenin yalnızca yarısını anlatıyor. Öbür yarısı şu: bu rakamlar artık internet bağlantısı olan her Türk yatırımcının gözü önünde ve bu görünürlük rekabet ortamını yavaş yavaş dönüştürmeye başlıyor.

Türkiye'nin elektronik fon dağıtım platformu TEFAS, pek çok olgun piyasanın hâlâ başaramadığı bir şeyi başardı: ülkedeki her fonun standart ve karşılaştırılabilir ücret ile performans verilerini tek bir, kamuya açık platformda bir araya getirdi. TEFAS öncesinde bir yatırımcı fon maliyetlerini karşılaştırmak için her şirketten izahname talep etmek, yasal dipnotlara gömülü ücret çizelgelerini çözümlemek ve ücret sonrası getiri hesaplamalarını kendisi yapmak zorundaydı. Bugün bireysel bir yatırımcı her hisse senedi fonunu yönetim ücretine göre sıralayabilir, net getirileri yan yana karşılaştırabilir ve maliyet aykırı değerlerini bir dakikanın altında tespit edebilir. Bu şeffaflık somut sonuçlar vermeye başladı. Son iki yılda en az dokuz portföy yönetim şirketi, amiral gemisi hisse senedi fonlarında yönetim ücretini indirdi; kimi durumlarda indirim 50 baz puanı aştı. Eski maliyet yükleri taşımayan, dijital odaklı birkaç yeni oyuncu da yönetim ücretini yüzde 1,0'ın altında tutarak kendilerini açıkça düşük maliyetli alternatif olarak konumlandıran hisse senedi fonları piyasaya sürdü. Bu tablo, ABD'de SEC'in 2000'lerde standart ücret açıklamasını zorunlu kılmasının ardından yaşananları birebir yansıtıyor: yatırımcılar maliyetleri kolayca karşılaştırabilir hale gelince sermaye ucuz ürünlere akmaya başladı ve mevcut oyuncular tepki vermek zorunda kaldı.

Bu dönüşüm bir gecede gerçekleşmeyecek. Türkiye'nin fon dağıtım sistemi banka şubesi ağları aracılığıyla yoğun biçimde aracılar üzerinden işlemeye devam ediyor; banka bağlantılı portföy yöneticileri de şube danışmanının kendi bünyesindeki ürünlerin satışından komisyon kazandığı kapalı dağıtım kanalından yararlanmayı sürdürüyor. Ancak burada da baskı birikmeye devam ediyor. TEFAS'ın platformu yatırımcılara herhangi bir sağlayıcıdan fon satın alma imkânı tanıyarak yatırımcıları bankaların kurum içi ürünlerine bağlayan tarihsel kilitlenmeyi kırıyor. Dijital çağda yetişmiş genç yatırımcılar şubeyi giderek daha az tercih ediyor. Sektör verileri, TEFAS'ın doğrudan platformu ve üçüncü taraf dijital kanallar aracılığıyla gerçekleştirilen fon alımlarının payının 2022'deki yüzde 8'den 2025'te tahminen yüzde 19'a yükseldiğini gösteriyor. Bu oran büyüdükçe yüksek ücretli fonların ekonomisi sürdürülemez hale geliyor. Yüzde 2,5'in üzerinde ücret alan 41 fon hâlâ toplam 12 milyar TL yönetiyor; ancak pazar payları üç yıldır sürekli geriliyor. ABD ve Avrupa fon sektörlerini dönüştüren güç olan ücret baskısı Türkiye'ye de ulaşıyor ve bunu mümkün kılan mekanizma TEFAS'tır. Bu yeni şeffaflığa uyum sağlayan fonlar gelişecek. Sağlayamayanlar ise yatırımcılarının çoktan başka yerlere göç ettiğini görecek.